OMN GRD: Gaaga’ama Heera Mootummaa (Caamsaa 11, 2020)

OMN GRD: Gaaga’ama Heera Mootummaa (Caamsaa 11, 2020)


Ethiopia: የግድቡ ጉዳይ… | ጸሐፊ: ጀዋር መሐመድ | አቅራቢ: ሔኖክ ዓለማየሁ | GERD | Egypt | Sudan | Jawar Mohammed


የማያስፈልገው የትርጉም ሥራና የባለሙያ አስተያየት (amicus curiae) ጥሪ

1. ሕጉ ግልፅ ሆኖ እያለ ትርጉም (interpretationም ሆነ construction) አያስፈልግም። ትርጉም የተጠየቀባቸው አንቀጽ 54, 58, እና 93 ምንም ግልፅነት የጎደለው ነገር የለባቸውም። ውዝግብ ባስነሳው የምርጫን ጉዳይ በሚመለከት አንቀጽ 54 እና 58 በግልፅ ተናግረዋል። ምርጫ በየ 5 ዓመቱ ይካሄዳል። አይራዘምም። አራት ነጥብ። ትርጉም የሚጋብዝ ምንም የግልፅነት ችግር (ማለትም፣ አሻሚነት፣ ዝምታ፣ ወይም ተቃርኖ) አይታይባቸውም። ከምርጫ ጋር ምንም ግንኙነት የሌለው አንቅቀጽ 93፣ ከጉዳዩ ጋር (ማለትም፦ ከምርጫ ማራዘም ጋር) ምንም ግንኙነት የለውም። በመሆኑም፣ ትርጉም መጠየቁ እራሱ ተገቢ አይደለም። Where the law is clear, what follows is application, not interpretatiin. መንግሥት፣ በግልፅ የተደነገገ ግዴታውን ላለመወጣት ከትርጉም ጀርባ መደበቅ አይገባውም፣ አያስኬደውም፣ አያዋጣውም።

2. ማድረግ ይገባ የነበረው፣ በምርጫ ማካሄዱ ሥራ ላይ ተፅዕኖ ይኖረዋል የተባለው Covid19፣

ሀ. በምን አይነት ደረጃ ላይ እንዳለ፣

ለ. በምርጫው ቀን አካባቢ ሊኖር የሚችለውን አደጋ፣

ሐ. አደጋውን የመቀነስ ተስፋና ያለን ዕድል፣

መ. ምርጫውን ወረርሽኙን በማያዛምት መንገድ ምርጫውን ለማካሄድ የሚያስችሉ አማራጮች (innovative alternatives) መኖር አለመኖራቸውን፣ ወዘተ በቅጡ የሚያረጋግጥ የሳይንቲስቶች (በተለይ የepidemologists) እና የ ሐኪሞች ግብረኃይል ሙያዊ አስተያየትና ውሳኔ ምን እንደሚመስል በየጊዜው በሚቀርብ ወቅታዊ ሪፖርት አማካኝነት ለሕዝብ ማሳወቅ፣ እና

ሠ. በእርግጥም በcovid19 ምክንያት ምርጫ ማካሄድ የማይቻል ከሆነ፣ ምርጫውን መቼና በምን ሁኔታ ማድረግ እንደሚቻል፣ለሕዝብ ማሳወቅ ነው።

እስከ አሁን ድረስ፣ በወረርሽኙ የመስፋፋት (ወይም የመቀነስ) ሁኔታ እና በዕለተ-ምርጫው መካከል ያለውን ግንኙነት የሚተነትን ግምገማ አልቀረበም። አሁን በሽታው በምን ሁኔታ ላይ እንዳለ፣ በምርጫው ሳምንት የበሽታው የመስፋፋት ደረጃ፣ በቅድመ-፣ ዋዜማ እና ድህረ-ምርጫ ሂደቶች ላይ በተጨባጭ (objectively and concretely) የሚያሳድረውን ጫና፣ በሽታው በየትኛው ወርና ጊዜ እንደሚቀንስ፣ሽወዘተ የሚያስረዳ አንድም ሳይንሳዊ መረጃ (እና ማስረጃ) አልቀረበም።

መንግሥትና ምርጫ ቦርድ፣ የህጉን ግልፅነት በመቀበል በሳይንሳዊ የሙያ አስተያየቶች ላይ ተመርኩዘው፣ ምርጫውን እንዴት በተገቢው ጊዜ ውስጥ እንደሚያደርጉ ማሰብ ሲገባቸው፣ ይሄን ከማድረግ ይልቅ ግዴታቸውን እንዴትና በምን ሕግ ሽፋን እንደሚጥሱ ትርጉም ማፈላለግን ሥራዬ ብለው ተያያዙት። ይሄ ቅን ልቦና የጎደው አካሄድ ምንም ሕጋዊም፣ፖለቲካዊም፣ሞራላዊም ተቀባይነት የለውም።

3. መንግሥት ትርጉም ሲጠይቅ፣ የሕገመንግሥት አጣሪ ጉባኤ፣ “ያስቀርባል አያስቀርብም?” የሚለውን ጥያቄ በመመለሥ ስራውን መጀመር ይገባው ነበር። ይሄንንም፣ ትርጉም የሚጋብዝ የግልፅነት እጥረት ችግር መኖር አለመኖሩን ማጣራት ነበረበት። በመቀጠልም፣ የመላምታዊ ትርጉም አሰሳ (abstract review) ማድረግ ይቻል/ አይቻል እንደሆነ መወሰን ነበርበት።

እንደሚታወቀው፣ በኢትዮጵያ ሕገ-መንግስታዊ ሥርዓት ውስጥ (በአዋጆቹና አስገዳጅነት ባላቸው ሌሎች ውሳኔዎች–precedents) መሠረት፣ በሁለት ተከራካሪ ወገኖች መካከል ክርክር ሳይኖር የሚደረግ የትርጉም ፍለጋ (abstract review)፣ በሕገመንግስት አጣሪ ጉባኤው ቀባይነት የለውም ተብሎ ውድቅ ተደርጓል። (ለምሳሌ፣ በዶር ነጋሶ ጉዳይ፣ እና በኦሮሚያ ልዩ ጥቅም ላይ።) በመሆኑም፣ ጉባኤው፣ እንዲህ ዓይነት የትርጉም ሥራ የመሥራት ግዴታ እንደሌለው በመግለፅ፣ የጠቅላይ ሚኒሥትሩንና የፓርላማውን ጥያቄ ውድቅ ማድረግ ነበረበት።

ይሄ መሆን ሲገባው፣ ከዚህ በታች ባለው ጥሪ እንደተመለከተው፣ በክርክሩ ሂደት ሊቀርቡ ስለሚችሉ የሕግ ባለሙያዎች ሙግታዊ አስተያየት (amicus brief) በመግልፕፅ ጥሪ ማድረጉ፣ ይልቁንም ደግሞ ይሄ “አሳታፊነትን ይጨምራል” ማለቱ ነገሩን ሁሉ ስላቅ ያደርገዋል።

ድሮስ፣ ከአብይ ሹመኛ ዳኞች ምን ይጠበቃል? (“የአይጥ ምስክር ድንቢጥ!” እንደተባለው ዓይነት ነገር መሆኑ ነው!¡¡!

#ወግ_ነው_____!


Egypt appeals to UN Security Council over Ethiopia’s Nile dam

Egypt has written to the UN Security Council protesting Ethiopia’s plan to start filling the reservoir of the controversial Grand Ethiopian Renaissance Dam (GERD) on a tributary of the Nile without agreement from Egypt.

In March, Ethiopia’s water minister said filling would start in July after Ethiopia skipped US-brokered talks between Egypt, Sudan and Ethiopia.

(globalconstructionreview)—These talks were intended to reach agreement on filling GERD and other issues related to the mega hydro-power scheme.

Tensions have been simmering since 2011 over the 6GW GERD, set to be Africa’s largest hydroelectric dam, because it pits Ethiopia’s desire for more energy against Egypt’s fears over water security. Egypt relies on the Nile for nearly all its water and has been alarmed at Ethiopia’s planned schedule for filling the reservoir.

Egypt’s letter calls on the international community to ask Ethiopia to respect its obligations relative to a declaration of principles the countries signed in 2015, and to return to negotiations, reports Egyptian news site, Ahramonline.

The letter was sent on 1 May and, last week, Egypt’s foreign minister Sameh Shoukry telephoned his Estonian counterpart, Urmas Reinsalu, because Estonia holds the Security Council presidency for the month of May.

Image: Ethiopia’s Prime Minister Abiy Ahmed during a Russia-Africa Summit, October 2019 (The Kremlin/CC BY 4.0)

Further reading: