FINFINNEEN SEERANIS SEENANIS KAN OROMOOTI

#FINFINNEEN SEERANIS SEENANIS KAN OROMOOTI

#Obboo_Bulchaa_Dammaqsaa barruu bariisa irraa dubbisnetti ergaa oromoof ta’uu dhimmaa finfinnee irratti waa baayyee kaasanii haasa’an.dubbii isaanii keessatti; 

1)Oromoon mirga argate malee Bilisummaa guutuu hin arganne jedhan.
2)Mirga abbaa biyyummaa Finfinnee malee babal’inni
Finfinnee nu yaachisuu hin qabu.
3)Badii Finfinneen qonnaan bulaashee irratti
raawwatte ogeeyyotaan qoratamu qaba.
4)Wollo Oromorraa fagaate malee Oromummaa hin
mulqanne.
5)Oromoon diinagdeen of utubu malee mirguma

argates bulfachuu hin danda’u”.Uummanni itiyoophiyaa warreen qabeenyaa qootee bulaa naannawa finfinnee saaman oromoodhaaf beenyaa akka kanfalan himan.kunis kanan jedheef jedhan magaala guddoon amma isaan itti dhichisanii utaalan kun magaala lafee fi dhiigni ummata oromoo itti cabee fi finfinneen amma tun lafee ummata oromootiin akka ijaaramte beekkamadha jedhan.

Finfinneen magaala guddoo Itoophiyaati jechaa kan achii buqqa’uufi sanyiinsaa lafarraa badaa ture garuu kan Oromoo qofaati malee kan Itoophiyaa hundaatii miti. Haqa kana hubachuun immoo nama ta’uu malee Oromoo ta’uun hin barbaachisu. Gosoota Oromoo sababa babal’ina magaalaa kanaatiin badan har’a laakkofnee haloo bahuuf osoo hin taane, badii hanga ammaatti sababa kanaan dhabneef garuu beenyaa gaafachuun seera amiinuu waan danda’amuudha. Kanaaf adeemsi Oromoon qofti buqqa’aa Itoophiyaanonni immoo irratti of dhiibaan irratti utaalaniif jiraachaa turan sun dhaabbatee, badii hanga ammaatti
qonnaan bulaa irra gaheef immoo koreen bilisa ta’e dhaabbatee qorachuudhaan eenyaan kanfalamuu qaba.

Kara biraan immoo, yeroo kanatti Oromoo yaachisuu kan qabu dhimma abbaa biyyummaa
Finfinneeti malee babal’inashee ta’uu hin qabu. Yemmuu babal’attu garuu akka isa durii qonnaan bulaa ari’aa osoo hin taaneakka mootummaa amma biyya bulchaa jiruutti hammachaa waliin jiraachuutu nurraa barbachisa. Haqa walii waliif galchaa garaa ulqulluun waliin adeemuun waan hundaa caalaa filatamadha. Warri haqa kana fudhachuu hin arbaanne immoo duula maqa balleessaa Oromoo irratti labsaa jiraniin jiraattoonni
magaalattii jeeqamuu hin qaban,mootummanis akka hin laallee abdii qabna.

Finfinneen kan oromoo taatuus saba fi sablammoota biroo waan of keessa qabduuf sabni kamiyyuu akka hin miidhamne fi oromoon hammata akka ta’ee beeke walii isaa fi ormarree kabajee akka waliin jiraatu dhaamsa ummata koofan dabarsa jedhani


እኛም ስለ ኦሮሞ ልንጽፍ ተነሳን

(ተጻፈ በታየ ቦጋለ ኣረጋ)

ኦሮሞ ከኢትዮጵያ ህዝብ ገሚሱን የሚሸፍን ፥ ከሰሀራ በታች ከሚገኙ የአፍሪካ ሀገሮች ውስጥ የቀዳሚው ካሌንደር ባለቤት (በናሳ ሳይንቲስቶች የተረጋገጠ) ፤ በዓለም ከግሪክ አቴና ዴሞክራሲ በሁሉም መስክ የሚልቅ ፦ ስልጣን ርስት ሳይሆን በየ8 ዓመቱ የሚለዋወጥበት ፥ መሪዎቹ በችሎታቸው የሚመረጡበት ፤ ለፓርላማው ታዛዥ የሆኑበት ፥ ከአባ ገዳው ጀምሮ first among equals የተለየ ጥቅም የማያሰጥ ፥ ፓርላማው ከፍተኛ የስልጣን አካል የሆነበት egalitarian ፤ ባሪያ የሌለበት freedom to all regardless of wealth and hereditary kinship ፥ ልመና የሚያሳፍር በመሆኑ እጁን ለስራ እንጂ ለስጡኝ የማይዘረጋ dignified existence ፤ የኢትዮጵያን ሰንደቅ ዓላማ መለያ ባንዲራ ከሮም እስከ አሜሪካ ያውለበለቡ ጀግኖች መፍለቂያ patriotic in actual sense ፤ በአገር ውስጥ አርበኝነትም ሆነ በሁለተኛው ዓለም ጦርነት ጀግና መሪዎች የነበሩት ፤ በአፍሪካ የቀንድ ከብት አንደኝነታችን መሰረት ፥ የኢኮኖሚ ዋልታ ቡና ብለን ብንዘምር የአንበሳውን ድርሻ የሚይዝ ፤ የራሱ በአንድ አምላክ (ዋቃ) ላይ የተመሰረተ ፥ የራሱ Pope አባ ሙዳ ፥ ወንድና ሴት ካህናት ቃሉና ቃሊቲ ያሉት ፤ አዋሽ ፥ ገናሌ ፥ ዋቢሸበሌ ፥ ዳዋ ፥ ጊቤና ሌሎች ወንዞች የሚገማሸሩበት ፥ ውበቱና እንግዳ ተቀባይነት ባህሪው እንደ ገባር ወንዝ እየጠራቸው ከውስጥም ከውጪም የሚፈሱ ጅረቶችን ባህር ሆኖ የሚቀበል ፥ ወደ ሌሎች የማይፈስ ፥ በኢትዮጵያ ታሪክ በሩጫ አበበ ቢቂላ ፥ በዘፈን ጥላሁን ገሰሰ ፥ በሳቅ በላቸው ፥ በስነ ጽሁፍ ሎሬት ጸጋዬ ገብረመድህን ፥ በውበት ውቢት አመንሲሳ ፥ በወርቅ አዶላ ወለጋ ፥ በዴሞክራሲ ፥ በሀብት ፥ በብዛት ፥ በእምነት ፥ በካሌንደር +( በአጠቃላይ የማይልቅበት ዘርፍ የሌለ) ፥ ታላቅ የርብርብ ማዕከል የሆነ ፤ ከሁሉም በመቀላቀል ለከፈለው ታላቅ ዋጋ የቀልደኞች አፍ መፍቻና መክፈቻ የሆነ ታላቅ ህዝብ ነው ።

በታሪክ አወዛጋቢው መሪ አፄ ምኒልክ የጀግንነቱን ልኬት ተገንዝበው ፦ የጦር ሚኒስትራቸውን ፊታውራሪ ሀብተጊዮርጊስ ዲነግዴ አባ መላ ፥ የጦር መስፋፋት ሚኒስትራቸውን ጎበና ዳጬ ፥ ሠራዊታቸውን በኦሮሞ ጦር መገንባታቸውን መካድ አይቻልም ፤ መኮንን ጉዲሳ ፥ አብዲሳ አጋ ፥ ባልቻ ሳፎ ፥ ታደሰ ብሩ ፥ አበበ አረጋይ ፥ በቀለ ወያ ፥ ገረሱ ዱኪ ፥ አብቹ … ወዘተርፈ ጀግኖችን መጥቀስ እንችላለን ። እስኪ በጣሊያን ጊዜ ተቀዳሚ ባንዳዎች እነማን ነበሩ? አንድነት ይበጃል ብለን ዝም ማለታችን ታሪክ የሌለን ካስመሰለንማ ገና ብዙ ምንጽፈው አለን ። የፍቅር እንጂ የግጭት መንስዔ አይደለንም ። ማንም ኢትዮጵያዊነትን አልሸለመንም ፥ አይሸልመንም ፥ ዕውቅናም አንጠይቅም ። እኛ አንጋፋ ቀዳሚ ኢትዮጵያውያን ነን ። የማንም ውለታ የለብንም ። በአድዋ ተራሮች ደማችን ተንዠቅዥቋል ፥ በሶማሊያ ወረራ ወቅት ከማንም በላቀ ሁኔታ ደማችን ፈሷል ፤ ከማንም በላይ የሁሉም ኢትዮጵያዊ ደም እኛ ውስጥ አለ ። ኦሮሞ ትልቁ የማቅለጫ ገንዳ ግንድም ነው ።
በቁመት ዘለግ ዘለግ ያለ ፤ በድራማ አበበ ባልቻ ፤ ልል አሰብኩና እኔስ ከነ Henoke የሺጥላ ታዲያ በምን ተሻልኩ ብዬ ተውኩት ።

የፊንፊኔ ቄሮዎች ማህበር


ታላቁ ባለቅኔ – ሎሬት ፀጋዬ ገብረመድህን ሮባ ቀዌሳ!!

“የዶ/ር አብይን ታላቋን ምሥራቅ አፍሪካ አንድ የማድረግ ራዕይ ማን ያስቀመጠው ይመስላችኋል? ሎሬት ጸጋዬ ገብረመድህን ቀዌሳ። ሎሬቱ ከ “አባ ገዳ ኢልመ ገልማ” ጀምሮ ስለ አክሱም፣ ላሊበላ፣ አዱሊስ፣ ቅድመ ኦሪት ያነሳሳል። ይቀኛል። ከኢትዮጵያ ብሄርተኝነትና አንድነት ከፍ ብሎ ስለጂቡቲ፣ መቀዲሾ፣ ካምፓላ፣ ማንዴላ በማነሳሳት ስለምስራቅ አፍሪካና ስለአፍሪቃዊ ብሄርተኝነት ከትቧል።

ሎሬቱ ለእኔ ከዘመኑ የተሻገረ ባለቅኔ ነው። በዚህ ግጥም ላይ ጥልቅ ጥናት ሰርቶ ምስጢሩን የሚፈታ የስነ ጥበብ ሰው እየጠበቅን ያለንበት ሁኔታ ነው ያለው። ሁሌም ይሄንን ግጥም በፀጋዬ አንደበት ስሰማው ውስጤ በሃሴት ይሞላል። የተሸረሸረ ተስፋዬ ይለመልማል።

እጅግ የሚያስደምመው የባለቅኔው ክህሎት ደግሞ ሶስት ቋንቋዎችን ማለትም አማርኛን፣ አፋን ኦሮሞንና ግዕዝን አዋህዶ ግጥሙን የፃፈበት ቅኔያዊ መንገድ ነው።

“…የጂቡቲም ጀበ ዲሾ
የመቅዲሾም መቀ ዲሾ
የነሙንቴሳ ካም በልአ
እንደ ብራቡ ከምፐላ
መነደላ እንደ መንደላ
መቀ ደላ አከ መቅደላ
የፊላኒ ካኖ ደላ
የምትሰኝ የምታሰኝ
የጎና ቤት አባ ወራ
የላሊ ቤት ላሊበላ..”
===================================

አባ ገዳ ኢልማ ገልማ
ርቱእ ጀማ
ብፁእ ጀማ
ለካ አንተ ነህ

አባ ገዳ ኢልማ ገልማ
ያደ ኦሮሞ ሻማ
ዋቃ ገዲ ነማ ኦሊን
ሱማ አከ ሱማ
የተሰኘዉ እንደ አክሱማ
የተባልከዉ ፍፁም ጀማ
ለካ አንተ ነህ

አገ ኦጋ
ጂገ ሎጋ
አባ ሰርዳ
አባ ገዳ
አባ ፈርደ ነበልባሉ
እም ቅድመ ኦሪት ባህሉ
ያኢ ቢያ አባ ቃሉ
የማይቀለበስ ቃሉ
ለካ አንተ ነህ
ሴራ አርካ ኦገ ገዳ
የአድባር ዋርካ
ያዴ እናቴ
ያዴ እስቴ
ያዴ አተቴ
ያዴ እቴቴ
ያቴ ሆራ የኩሽ ነዶ
አባ ቦኩ አከም ኢዶ
በአናትህ ፀሐይ ከለቻ
የምትጠልቅ አንተ ብቻ
የካም ኢደ ኢዶ ምድር
ተነባቢ የአስር ምሥጢር
አባ ወሮ አባ ወራ
አባ ባሮ አባ በራ
የጅቡቲም ጀበ ዲሾ
የመቅዲሾም መቀ ዲሾ
የነሙንቴሳ ካም በልአ
እንደ ብራቡ ከምፐላ
መነ ደላ አከ መንደላ
መቀ ደላ አከ መቅደላ
የፊላኒ ካኖደላ
የምትሰኝ የምታሰኝ
የጎና ቤት አባ ወራ
የላሊ ቤት ላሊበላ
በጎፈሬህ ሥሪት ላባ
አዶ አዶየ ዉብ ቀዘባ
አዳ የከለቻ ተሸላሚ
ያዱ ግንባር ተቀዳሚ
የአዲስ ዘመን መፀዉ ዓደይ
አዳ…አዱኛን እልል እሰይ
የምታሰኝ…የምትሰኝ
አዱ አዱኛ
አባ ቢሌ
የአካ ኪሌ
የአባ ቢሌ
ለካ አንተ ነህ
ገዳ ገዳም
የዓለም ሰላም
ገዳ ቢሊሱማ ሳቃ
ፈካ ጉራቻ አካ ዋቃ
የመጻሕፍት አምላኩ አኒ
ያለበሰህ ድርብ ካኒ
የጥቁር ፈርኦን ልሳን
የአዴ አዳ ፀሐይ ብርሃን
የአዱሊስ አዱኛ ኪዳን
አባ ገዳ አባ በዓል
የቅድመ አክሱማዊት ቃል
የአስርቱ በሮች መሰላል
የማለዳ ንጋት ጸዳል
የኦሩስ ኦሪሳ ተምሳል
ለካ አንተ ነህ
አገ ኦጋ
ጂገ ሎጋ
ያኢ ቢያ አባ ቃሉ
የማይቀለበስ ቃሉ
ርቱእ ጀማ
የተባልከዉ አባ ሱማ
እንደ አክሱማ
ያደ ኦሮሞ ሻማ
አባ ገዳ ኢልመ ገልማ
ለካ አንተ ነህ

-ቦረና : – ድሬ ሊበን
-ሎሬት ጸጋዬ ገብረ መድኅን ቀዌሳ


ግርማሜ ንዋይና መንግሰቱ ንዋይ ሲሰቀሉ የሚያሳየው ታሪካዊ ቪዲዮ