የተድላ ኃይሌ ደቀ መዛሙርት- ጉለሌ ፖስት

Above Single Post

የተድላ ኃይሌ ደቀ መዛሙርት

በ1933 ከቤልጅግ አገር በማህበራዊ ሳይንስ በሁለተኛ ድግሪ ተመርቆ የመጣው አቶ ተድላ ኃይሌ ከውጪ ሀገር ትምህርቱ መልስ የትምህርቱ ዋና ጭብጥ አድርጎ ለኃይለስላሴ መንግስት ያቀረበው ምክር ለኢትዮጵያ አንድነት ሲባል የኦሮሞን ማንነት አጥፋ የሚል ነበር።( የህወሀት 1969 ማኒፌስቶን ልብ ይሉዋል?)

አቶ ተድላ ኃይሌ በዘመኑ የኢትዮጵያ የትምህርት ሚኒስተር ሚኒስትር የነበሩ በአቶ ሳህሌ ፀዳሉ እንዲሁም በጠቅላይ ሚንስትሩ አክሊሉ ሀብተወልድ በኩል ዓላማውን በስራ ላይ ለማዋል ተጠቅመዋል።

ምን ነበር ዓላማው?

ፕሮፌሰር ባህሩ ዘውዴ Pioneer of change in Ethiopia. በሚለው መፅሀፉ እንዳስቀመጠው እንደወረደ ተቀራራቢ ትርጉሙ እነሆ:-

የኢትዮጵያ ነገስታት ኦሮሞዎችን በተመለከተ ሶስት ዓማራጮች አሏቸው።

1ኛ ሁሉንም ኦሮሞ ሀብት አልባ ባሮች ማድረግ

2ኛ ኦሮሞን ወደ አማራነት በመቀየር (Assimilation) ማንነቱን ማጥፋት

3ኛ እኛ በምንመድበውና ለእኛ ዓላማ የሚሰሩ ኦሮሞዎችን መርጠን በመሾም በእጅ አዙር እናስተዳድራቸው የሚል ሲሆን አንደኛውንና ሶስተኛውን አማራጮች መጠቀም ለአውሮፓ ቅኝ ገዢዎች ጠቃሚ ቢሆንም በእኛ ሁኔታ ጠቃሚ አይደለም። ስለሆነም የእኛ ዋና ዓላማ ሁለተኛው ምርጫ የኦሮሞን ማንነት ወደ አማራነት መቀየር (Assimilate) ማድረግ ይሁን ። እንዴት ሆኖ ስራ ላይ ይውላል ለተባለው ጥያቄ የአቶ ተድላ መልስ

1ኛ በስርዓተ ትምህርት በኩል የአማርኛ ቋንቋና የአማራ ባህል ኣንዲስፋፋ ማድረግ።

2ኛ አማርኛ የሚናገሩ ወታደሮችን በኦሮሞዎች ውስጥ ማስፈርና ከኦሮሞዎች ውስጥ የሚመለመሉ ወታደሮችም አማርኛ ብቻ እንዲናገሩ ማድረግ።

3ኛ በኦሮሞ ምድር የሰፈሩ ወታደሮች የኦሮሞ ሴቶችን እንዲያገቡና አማርኛ መናገር እንዲያስተምሩ ማድረግ (ተዋልደና የምትል እንዴት እንደተዋለድክ ተመልከት) ሲሆን ከዚህም ጋር ማናቸውም የመንግስት መስሪያ ቤቶች ማለትም የአስተዳደር ፣ የዳኝነት፣ የምጣኔ ሀብት ድርጅቶች ሁሉ የኦሮሞን ማንነትን በማጥፋት ላይ እንዲያተኩሩ ማድረግ፣ ጠቅላይ ግዛቶች ወይም የአስተዳደር ክፍሎችም ለዚህ ማንነት የማጥፋት ዘመቻ በሚያመች መንገድ እንደገና እንዲሸነሸኑ ይደረግ ከዚህም በተጨማሪ የኦሮሞዎችን ብዛት ለመበረዝ አማራዎችን በተለያዩ የኦሮሞ ክፍሎች ውስጥ ማስፈር፣ እንዲሁም ትግሬዎች የኩሽ ቋንቋዎችን ቶሎ ስለማይለምዱ እነሱንም ማስፈር ያስፈልጋል። ኦሮሞነትና ማጥፋት ዘመቻ በምንም ምክንያት የማይታለፍ (imperative) የመጀመሪያው አጀንዳችን ካልሆነና ማንነታቸውን ይዘው እንዲቆዩ ከተፈቀደ አማራና ኦሮሞ ወደፊት ሁለት የተለያዩና የሚቀናቀኑ መንግስቶች ሊመሰርቱ ይችላሉ።

አቶ ተድላ በመቀጠል ኦሮሞዎችን ዘመናዊ ትምህርትና የውጪ ቋንቋ ማስተማር የኦሮሞን ብሄረኝነት ስለሚያሳድግ ኦሮሞዎች እንግሊዘኛ ፣ ጣሊያንኛ ወይም ፈረንሳይኛ እንዳይማሩ ጥንቃቄ ያስፈልጋል።

የአቶ ተድላ ኃይሌ ምክር በምን መልኩ ወደ ተግባር ተቀየረ

ይቀጥላል…….
*
*
*

ቀጣይ ክፍል

አቶ ተድላ ኃይሌ እንዲህ ይላል << ይህንን የኦሮሞ ማንነት (Assimilate) መለወጥ ደግሞ ንጉሳችን ዳግማዊ ምንሊክ ለእነ ራስ ጎበና፣ ለእነ ፊታውራሪ ኃብተ ጊዮርጊስና ….ለእነ ደጃዝማች ገ/እግዜብሔር ሞሮዳ ስልጣን በመስጠትና ኦሮሞነታቸውን በመለወጥ አሳይተውናል።>>

ከፕሮፌሰር ባህሩ ዘውዴ ጋር እንቀጥላለን

Entrusting the education of the Oromo to the English, the Italian or the French could therefore only end up in nurturing Oromo nationalism. 2005 : 132-140

በአቶ ተድላ ምሁራዊ ምክር :- P የተጠናከሩት በዘመኑ የኢትዮጵያ የትምህርት ሚኒስቴር የነበሩት የአቶ ሳህሌ ፀዳሉ ደግሞ በ1933 የሚኒስተርነት ስልጣናቸውን ተጠቅመው የሚከተለውን ፀረ- ሰው ልጅ መብት ገፋፊ አዋጅ አወጁ

<< ያገር ጉልበት አንድነት ነው አንድነትንም የሚወልደው ቋንቋ ልማድና ሃይማኖት ነው። ስለዚህ ኢትዮጵያ ቀዳማዊ መሆኗን ለማስመስከር አንድነቷንም ለማፅናት እስከ አሁን በቆየው ልማዳችን ተማሪ ቤቶቻችንን አስፍተን ቋንቋችንንና ሃይማኖታችንን በመላው በኢትዮጵያ ግዛት #በአዋጅ እንዘርጋው ይህ ካልሆነ እስከመቼውም ድረስ አንድነት አይገኝም ። በመላው በኢትዮጵያ ግዛት ለስጋዊና ለመንፈሳዊ ስራ ያማርኛና የግዕዝ ቋንቋ ብቻ በህግ ፀንተው እንዲኖሩ ሌላው ማናቸውም የአረማውያን ቋንቋ ( የኦሮምኛን ጨምሮ 84 ብሄሬሰቦችን ቋንቋ መሆኑ ነው) ሁሉ እንዲደመሰስ ማድረግ ያስፈልጋል።>>

አቶ ሳህሌ ፀዳሉ በመቀጠል << ሚሲዎኖች ትምህርት ቤቶች እና ሆስፒታሎችንም ቢሆን እንዳይከፍቱ መከልከል ያስፈልጋል ከከፈቱም #የውጭ_ቋንቋ_መማርም ቢሆን እድሉ #ለኢትዮጵያዊያን መሰጠት አለበት>> ይላሉ። (ልብ በል ኢትዮጵያ ውስጥ የሚከፈት ትምህርት ቤት ተለይቶ ለኢትዮጵያዊያን መሰጠት አለበት ይላሉ እነዚህ ኢትዮጵያዊያን እነማን ናቸው?)

እዚህ ላይ መስተዋል ያለበት ሌላው ነገር አቶ ተድላ ኦሮሞዎች በአማራዎች ይዋጡ ሲሉ አቶ ሳህሌ ፀዳሉ ደግሞ የኦሮሞዎች ማንነት ካልተደመሰሰ የሀገር አንድነት አይገኝም የሚሉት ስልጣን ይቀርሙናል የሚል ስጋት ካልሆነ በስተቀር ኦሮሞዎች አንድነት አንፈልግም ያሉበትን ጊዜ አልጠቀሱም። የአሁኖቹስ የመንፈሳዊና የደም ወራሾች ከዚህ የተለየ ምን አላቸው?

በ1947 አቶ አማኑኤል አብረሀም ምክትል የትምህርት ሚኒስተር በነበሩ ጊዜ << አማኒኤል የኦሮሞ ልጆችን ብቻ ያስተምራል>> የኃይለስላሴ ባለስልጣኖች አቤቱታ አቅርበው ነበር። ተጨባጩ እውነታ ግን በዚያን ጊዜ ፊንፊኔ(አዲስ አበባ ውስጥ በመማር ላይ ከነበሩት 4795 ተማሪዎች መካከል 583 ብቻ ኦሮሞዎች ነበሩ ይህ ቁጥር የተማሪው 12% ብቻ ነበር ።ደቡቦች በጭራሽ አልነበሩም ኦሮሞ በአገሪቱ ወደ 40% የተጠጋ ነው።

በ1985 በአምቦና በደንቢ ዶሎ የነበሩ የሀበሻ ቄሶች << ቁቤ የሚባለው የኦሮሞዎች ፊደል ካልጠፋ ለጥምቀት የወጣው ታቦት ተመልሶ አይገባም >> በማለት ያስቸግሩ ነበር።

በ1996/2004 የአሜሪካ ድምፅ ሬድዮ የኦሮምኛ ፕሮግራም ከ15 ደቂቃ ወደ 30 ደቂቃ ከፍ ማድረጉን በመቃወም በአሜሪካ የሚገኙ በርካታ ሀበሾች <<ጭማሪው ይሰረዝ >>በማለት ሁለት ጊዜ ሰላማዊ ሰልፍ አድርገዋል።

በ2006/2014 በዋሽንግተን የሚገኘው የኦሮሞ ማህበረሰብ ማህበር (Oromo society Center) ከዋሽንግተን አስተዳደር ሽልማት በማግኘቱ << ይሄ ለኦሮሞ ህዝብ እውቅና እንደመስጠት ነው >> በማለት በአሜሪካ የሚገኘው #የኢትዮጵያ ድምፅ ሬድዮተቃውሞ አሰምቶዋል።
Daniel Feyssa AtewQorcha

Below Single Post